Het dorpje Lemiers, dat deel uitmaakt van de Gemeente Vaals, ligt tegen de Duitse grens aan en de bebouwing loopt door. Dus Duitsland heeft ook ’n Lemiers. Het vormt landschappelijk een bijzonder mooi gebied. Het agrarisch gebied kent van oudsher gelovige inwoners. Uiteraard is dit historisch beeld nog steeds herkenbaar in het dorp: de schitterende kerk, de bijzondere kapel in Oud-Lemiers en de vele wegkruisen.
Grafkruis
Zo staat er in de Engerweg, tegenover de Kornuiten (voorheen tuincentrum De Inde) een gietijzeren kruis met zilveren versieringen. Dit bijzondere wegkruis is er in 1916 geplaatst ter nagedachtenis aan een doodgeschoten smokkelaar uit Lemiers. Het kruis zelf is al van rond 1880 toen het als grafkruis diende.
Aan het begin van WO I was het een moeilijke tijd om de monden van de veel kinderen, die het betreffende jonge gezin in Lemiers telde, te vullen. De grens werd echter zwaar bewaakt door Nederlandse grenswachters, die bij het voetpad naar het Duits Lemiers en bij kasteel “Jen Hoes” in hun wachtershuisje de wacht hielden, om zo de neutraliteit van Nederland te vrijwaren. Iedere beweging of oversteek naar de “Hoddelemulle” in het Duitse Lemiers werd bemoeilijkt of onmogelijk gemaakt door de Nederlandse grenswachten en/of de Pruisische Commiezen (Zöllner).
Smokkelaar vader van jong gezin met 4 kinderen…
De betreffende smokkelaar, vader van het jonge gezin, was een van de Lemiersenaren die een extraatje verdienden aan het overbrengen van goederen naar Duitsland over de vele paadjes en het ontbreken van een degelijke grensafscheiding. Zo kon hij in het donker met zijn smokkelwaar de grens makkelijk passeren. In de jassen waren extra zakken ingenaaid zodat “d’r Belsje toebak”, suiker e.d. gemakkelijk de grens over te smokkelen waren. Het was een riskante onderneming. Ook al wisten de “Hollandsche” en plaatselijke hulp-commiezen wie er geregeld met de smokkelwaar de Pruisische grens tussen Baneheide en Lemiers overstak, ze wilden niet altijd alles zien. In september 1916 loopt het smokkelen echter uit de hand. De grenswachten werden van hogerhand gedwongen strenger op te treden tegen smokkelaars.
Door 3 schoten getroffen…
Op zondagochtend 24 september 1916 in de vroege ochtendnevel was de smokkelaar onderweg met smokkelwaar in de Engerweg, de weg vanaf het kasteel “Jen Hoes” naar “A jen Eng”. Langs de beschutte Hermansbeek en het voetpad nabij de boerderijen “d’r Koal” en “d’r Wever” kon hij moeilijk gezien worden. In de bocht nabij “d’r Koal” komt hij de Lemierser “hulp-commies” tegen. Na het “Halt” roepen van de ambtenaar sloeg hij op de vlucht, waarop de grensbewaker het geweer nam. De smokkelaar werd door drie schoten getroffen, viel weldra neer en stierf 3 uur later. De dood van een jonge vader van toen 4 kleine kinderen is een schok geweest in het kleine Lemiers.
Herdenkingskruis
Buurtbewoners richten op de plek van overlijden, nabij hoeve “D’r Koal”, een herdenkingskruis op in de berm van de Engerweg. Dit wegkruis is voor een groot deel in de grond gezet en komt daardoor minder tot zijn recht. Ook de omgeving rond het wegkruis is aan een opknapbeurt toe.
Wij en onze Groep Onderhoud willen uiteraard dit wegkruis voor de toekomst behouden. Om dit mogelijk te maken zijn we een project begonnen en hebben we dit aangemeld bij “Kern met Pit”. We hopen op deze manier subsidie te krijgen zodat we de kosten van het herstel kunnen betalen. Het complete kruis en de omgeving worden opgeknapt. Ook denken we eraan om een QR-code aan te brengen zodat het verhaal achter het wegkruis bekend kan worden bij inwoners, wandelaars en toeristen.
‘Grensschiebere’
Op deze manier kan het wegkruis bijdragen aan de naam “grensschiebere” die de carnavalsvereniging draagt en aan het kunstwerk dat naast de kerk staat. Herinneringen kunnen zo blijven voortbestaan en een moment van bezinning blijft dan ook bij dit wegkruis mogelijk.
Het Comité Kruisen Gemeente Vaals blijft zich inzetten om de kruisen en beelden in de Gemeente Vaals te behouden en te onderhouden. Wil je helpen om dit culturele erfgoed in de openbare ruimte er goed bij te laten staan en te behouden voor de toekomst? Laat het ons dan even weten.
Comité Kruisen Gemeente Vaals (Namens deze: Lambert Jaegers – tel. 06-53990756/ l.jaegers@home.nl).
